Luân lưu bóng đá cho người mới: luật đá và cách chọn người sút

Mình hay xem bóng đá trên điện thoại lúc ngồi xe đi làm. Có những buổi sáng trận đấu kéo dài mãi, hết hiệp phụ vẫn hòa, rồi bình luận viên nhắc đến “luân lưu” và cả xe bắt đầu im lặng. Nếu bạn mới theo dõi bóng đá và chưa rõ chuyện gì đang diễn ra, bài này đi từ những điều cơ bản nhất.

Đọc xong, bạn sẽ hiểu vì sao loạt sút này xuất hiện, đá theo thứ tự nào, khi nào thì kết thúc sớm và vì sao huấn luyện viên hay giữ chân sút tin cậy nhất cho lượt cuối.

Phạt đền là gì và vì sao nó là nền tảng của luân lưu

Trước khi nói đến loạt luân lưu, cần nắm quả phạt đền trong trận đấu bình thường. Khi một cầu thủ phạm lỗi với đối phương ngay trong vùng cấm, trọng tài có thể cho đội kia hưởng phạt đền. Tình huống hay gặp là cản phá một cơ hội ghi bàn rõ ràng hoặc chạm bóng bằng tay.

Bóng được đặt trên chấm phạt đền, nằm giữa vùng cấm và cách cầu môn 11m. Một cầu thủ của đội bị phạm lỗi bước ra đối mặt trực tiếp với thủ môn. Người sút có lợi thế rõ rệt, vì thủ môn không biết bóng sẽ đi về góc nào cho tới khi chân chạm bóng.

Loạt luân lưu thực chất là chuỗi các quả phạt đền như vậy, chỉ khác là không còn lỗi nào của ai nữa. Nó là cách để phân định đội đi tiếp khi thi đấu không tìm ra người thắng.

Khi nào trận đấu phải đá luân lưu

Luân lưu chỉ xuất hiện ở các vòng loại trực tiếp. Bạn sẽ gặp nó ở vòng 16 đội của World Cup, Euro hay Champions League, và ở cả những trận chung kết. Điều kiện là sau thời gian chính thức và hiệp phụ, tỷ số vẫn hòa mà một đội buộc phải đi tiếp.

Ở giải quốc nội theo thể thức tính điểm thì không có chuyện này. Thứ hạng câu lạc bộ được quyết định bằng điểm, nên hòa là hòa, mỗi đội nhận một điểm và không cần đá thêm.

Từ 90 phút đến hiệp phụ

Nếu hết 90 phút mà hai đội vẫn bằng nhau, trận đấu có thêm hai hiệp phụ, mỗi hiệp 15 phút. Tổng cộng là 30 phút bổ sung, và đây là đoạn thú vị về tâm lý. Đội nào cần bàn thắng sẽ lao lên với sự hồi hộp, còn đội đã tính đến chuyện luân lưu có thể chơi chậm rãi, giữ sức.

Hiệp phụ cũng thường kết thúc mà tỷ số không đổi. Khi đó hai đội bước vào loạt sút với đôi chân mệt rã rời, và chính sự kiệt sức ấy khiến mỗi cú sút thêm căng.

Luật luân lưu đá theo thứ tự nào

Trước khi bắt đầu, hai đội trưởng gặp trọng tài để chọn đầu sân sẽ diễn ra loạt sút. Sau đó có lần tung đồng xu thứ hai để quyết định đội nào sút trước. Mỗi đội chọn năm cầu thủ và hai bên đá luân phiên, quen gọi là kiểu ABAB: một người đội A, một người đội B, cứ thế xoay vòng.

• Mỗi đội có năm lượt sút.
• Sau năm lượt, đội ghi nhiều bàn hơn là đội thắng.
• Nếu vẫn hòa, loạt sút tiếp tục theo từng cặp.

Kết thúc sớm khi đã chắc thắng

Loạt sút không phải lúc nào cũng đủ mười quả. Nếu một đội đã dẫn đến mức đối thủ dù ghi hết các lượt còn lại cũng không thể bắt kịp, trọng tài dừng ngay. Ví dụ thường được nhắc là chung kết World Cup 2006: loạt sút khép lại khi Fabio Grosso của Ý ghi bàn thứ năm, dù Pháp, khi đó có ba bàn, vẫn còn một lượt chưa đá.

Đá cặp tới khi có người dẫn trước

Khi năm lượt đầu không phân thắng bại, loạt sút chuyển sang dạng đột tử. Mỗi đội sút một quả, hết một cặp mà đội nào đó hơn bàn thì đội đó thắng. Chỉ cần một bên ghi, một bên hỏng là xong. Người xem trên điện thoại thường quên cả thở ở đoạn này.

Vì sao quả sút thứ năm thường giao cho người giỏi nhất

Bạn sẽ để ý nhiều huấn luyện viên xếp người sút tốt nhất, hoặc chuyên gia đá phạt đền, vào lượt thứ năm. Lý do là quả này hay mang tính quyết định. Giả sử tỷ số đang hòa đến lượt cuối, đối phương hỏng quả thứ năm, đội còn lại ghi bàn là thắng chung cuộc 5-4.

Áp lực ở lượt này rất lớn, nên đội muốn trao nó cho người vững tâm lý nhất, người có cơ hội thành công cao nhất. Cách làm ấy cũng có mặt trái. Nếu các đồng đội sút trước đó hỏng liên tiếp, đội có thể thua mà chưa kịp đến lượt người giỏi nhất bước ra.

ABBA là gì và vì sao từng được thử

Theo nguồn tham khảo, kiểu ABAB có xu hướng ưu ái đội sút trước, với tỷ lệ thắng khoảng 60%. Vì thế FIFA đã thử định dạng ABBA, trong đó một đội đá hai quả liên tiếp, giống cách chia lượt trong ván tie-break của quần vợt.

Định dạng này từng được dùng ở các giải trẻ của UEFA và ở Cúp Liên đoàn Anh. Tuy nhiên World Cup 2018 không áp dụng, và Cúp Liên đoàn Anh đã quay về ABAB từ mùa giải 2018-19. Nghĩa là khi xem các giải lớn, bạn cứ yên tâm cách đá luân phiên truyền thống.

Mẹo xem luân lưu cho người mới

Có vài thứ bạn nên quan sát khi xem để thấy trận đấu hay hơn. Hãy nhìn thứ tự người sút, xem ai được giữ cho lượt cuối. Hãy để ý thủ môn có đoán hướng bóng hay không, vì họ chỉ có một thoáng để quyết định. Và hãy tính nhẩm số bàn còn lại, để biết khi nào loạt sút có thể dừng sớm.

Nếu muốn nắm lịch các trận loại trực tiếp sắp tới, bạn có thể xem lịch thi đấu và kiểm tra bảng xếp hạng để biết đội nào đang trên đà đi tiếp. Khi trận đang diễn ra, trang trực tiếp giúp theo dõi diễn biến, còn tin bóng đá và highlights hữu ích để xem lại những loạt sút kịch tính.

Với người đọc thích phân tích trước trận, mục nhận định cũng có nhiều bài đáng đọc về phong độ và lối chơi của các đội.

Câu hỏi nhanh về luân lưu

Luân lưu có tính vào số bàn thắng của cầu thủ không?

Nguồn tham khảo không đề cập chi tiết này, nên mình không khẳng định. Điều chắc chắn là nó chỉ dùng để chọn đội đi tiếp.

Có đá luân lưu ở giải quốc nội không?

Ở giải theo thể thức tính điểm thì không, vì hạng của câu lạc bộ dựa vào điểm số.

Tổng hợp từ các nguồn tham khảo về bóng đá.